به افق دنیا | وبلاگ امیرحسین فقیهی وبلاگ شخصی امیر حسین فقیهی

بسم الله ■ به افق دنیا ■ تحریرات امیر حسین فقیهی
من نیستم، تو نیستی، او هست. و این آخرین حرف است

اخبار دقیقِ دقیق!

چهارشنبه ۲۵ تیر ۹۳
مدتی است به واسطه‌ی کارم با خبرنگاران و دستگاه‌های خبری مختلفی در ارتباط هستم. نحوه‌ی تعامل با اصحاب رسانه را می‌دانم، اما چیزی که نمی‌دانستم و به تازگی با آن روبرو شدم، تناقضات برخی از این دوستان است با آن‌چه که به آن تعهد دارند و از آن‌جا که خودشان مدعی آن تعهد هستند، پس با خودشان تناقض دارند!
از رسانه‌های مکتوب و مجازی که عبور کنیم، روی صحبتم با صدا و سیما است. شکی نیست که واحد مرکزی خبر صدا و سیما خبرنگاران زبده‌ای را در اختیار دارد، اما گویا تعداد معدودی پیدا شده‌اند که جزو همان متناقضاتی‌ها به حساب می‌آیند. این‌جا به دو مورد تر و تازه‌ی آن اشاره می‌کنم.
*
مورد اول، مدتی قبل اتفاق افتاد. خبرنگاری که برای گرفتن آمار دقیق از یک مسئول، کم مانده بود با او کتک‌کاری کند! بحث سر این بود که مصاحبه کننده مثلا می‌گفت حدود 250 نفر شرکت کرده‌اند، اما آن خبرنگار الزاماً می‌خواست عدد دقیق 253 نفر را از زبان بنده‌ی خدا بیرون بکشد! (در لحظه مصاحبه، خود من به عنوان مسئول ستاد خبری آن‌چنان از رفتار آن خبرنگار خجالت کشیدم که سریع خودم را کنار کشیدم.)
حالا مسأله چه بود؟ این بود که خبرنگار استدلال می‌کرد سیاست ما بر این است که اخبار را دقیقِ دقیق مخابره کنیم. در این حد دقیق!
آن خبرنگار به جای آن که به دنبال رساندن صحیح و مطلوب یک پیام به مخاطب بیندیشد، در فکر این بود که خبر را - فارغ از محتوا - فقط دقیق مخابره کند. مخابره‌ی صرفا «دقیق» اطلاعات را که یک بلندگوی بوقی هم می‌تواند به خوبی انجام دهد!
این مسأله البته مرا یاد یک کلک رسانه‌ای انداخت. کلکی که البته بیشتر رسانه‌های آن طرف آب از آن بهره می‌برند و آن را در اقناع و گمراه کردن مخاطب خود به کار می‌گیرند.
روش این کلک، درگیر کردن ذهن مخاطب در یک حلقه‌ی تصمیم‌گیری مجازی و غلط است تا موضوع اصلی را پیش‌فرض و صحیح بداند و آن را به چالش نکشد.
فرض کنید متن خبر این باشد که: «بر اساس انفجار دیروز، حداقل دو نفر کشته شده‌اند، در حالی که مسئولان محلی، این حادثه را تنها با یک کشته گزارش کرده بودند.»
ذهن مخاطب درگیر کدام موضوع است و اصل موضوع چیست؟ آیا اصل انفجار، دلیل آن، و عاملان آن موضوع مهم این اتفاق است یا این که آن بنگاه خبرپراکنی می خواهد حرف مسئولان محلی را اشتباه جلوه دهد و به صداقت آن‌ها خدشه وارد کند تا بتواند بهره‌ی خودش را از این موضوع ببرد؟
نمونه‌هایی از این دست زیاد است. خبرنگار خوب، خبرنگاری است که اصالت را به محتوای پیام می‌دهد. برای او، آگاه‌سازی مخاطب از سرعت انتقال خبر و ارائه یکسری عدد و رقم بسیار با اهمیت‌تر است.
مشکل خبرنگار اول اجالتاً با یک صحبت صمیمی حل شد. اما مورد دوم، همین چند روز پیش اتفاق افتاد. یکی از خبرنگاران صدا و سیما (که همگی میشناسیم‌اش) برای پوشش یک رویداد مهم دعوت شد. او با گروه خبری‌اش پس از کش و قوس‌های فراوان و امروز و فردا کردن‌ها و یک بار لغو آفیش، در مکان رویداد حاضر شد. ما که فکر می‌کردیم زمان قهر کردن گذشته است، در همان ابتدا دیدیم که او از دادن کارت شناسایی به مسئولین حراست امتناع کرده و در حال برگشت است!
با تماس و دعوت مجدد، او را برگردانیم. اما چه می‌دانستیم که این برگشتن داستانی دارد. به هر حال گرفتن گزارش آغاز شد و ما طبق روال، اطلاعات مورد نیاز و دقیق را در اختیار می‌گذاشتیم. می‌دانستم که آن‌ها بیش از من به اسم‌ها، عناوین و اطلاعاتی که می‌خواهند منعکس کنند حساس هستند. چه این که تجربه‌ی این مسأله را در اتفاق قبلی هم تجربه کرده بودم.
گزارش تمام شد، اما تماس‌های خبرنگار برای گرفتن اطلاعات بیشتر و بلکه دقیق‌تر از من قطع نشد. نهایتاً گزارش با تأخیر و به فاصله سه روز از چند بخش مهم خبری پخش شد. امّا در کمال تعجب دیدم در گزارش همچون یک کار برنامه‌ریزی شده – و نه غلط سهوی – چند اشتباه وجود دارد!
حالا من نظاره‌گرِ تناقضی بودم که یک طرفش افراط در ارائه آمار دقیقِ دقیق بود و یک طرف دیگرش تغییر اطلاعات یک رویداد کشوری. البته برای من همین بس که فقط «کج‌سلیقگی» را دلیل آن بدانم و نه چیزهای دیگر را!