به افق دنیا | وبلاگ امیرحسین فقیهی وبلاگ شخصی امیر حسین فقیهی

بسم الله ■ به افق دنیا ■ تحریرات امیر حسین فقیهی
گفتم که الف؛ گفت دگر؟ گفتم هیچ...

آیا «گذشته» فیلمی رو به جلو برای فرهادی محسوب می‌شود؟

دوشنبه ۱۰ تیر ۹۲

گذشته‌ها گذشته! همین مَثَل معروف، حرف فیلم جدید اصغر فرهادی است. اهمیت این فیلم، هم از نظر فرم قابل بحث است و هم از نظر محتوا. البته سوال مهم است که ما این فیلم را یک فیلم ایرانی بدانیم یا اصطلاحاً یک فیلم خارجی؟ آیا باید فیلم را با معیارهای فیلم‌های وطنی سنجید یا با غول‌های تکنیک سینماییِ اروپا و آمریکا؟

شواهد و قرائن به ما می‌گوید که با یک فیلم ایرانی طرف هستیم. حتی می‌توان گفت «گذشته» فیلمی است که برای مخاطب ایرانی ساخته شده است. اگر سازندگان، این را رد کنند، باید در فرم فیلم بیش‌تر شک کرد.

به نظر می‌رسد فرهادی پس از موفقیت در فرم و ساختار مطلوب خودش و رسیدن به یک نقطه قابل قبول در سینمای ایران و دست گذاشتن روی موضوعاتی که برای خارجی‌ها جذاب بوده و به تبع آن، رسیدن به موقعیت‌های بین‌المللی، فقط به دنبال تجربه‌ی محیط‌ها و ابزارهای جدیدی برای بازگو کردن حرف‌هایش بوده و بس. نه این که خارج رفتن او تغییری در نگاه او پدید آورد و نه حتی این که در فرم و فنّ فیلم‌سازی او پیشرفتی حاصل شود!

«گذشته» از لحاظ فرم، یک فیلم ایرانی مطلوب است. فیلمی که به زعم من به سینمای ایران تعلق دارد و برعکس نام و زبانش، نشانه‌های ایرانی بودن بیشتری در آن به چشم می‌خورد. اما اگر بخواهیم فیلم را در سطح جهانی ببینیم، «گذشته» چنگی به دل نمی‌زند. «گذشته» نمی‌تواند برای تماشاچی خارجی که اتفاقاً مزاج و سلیقه‌اش با محتوای فیلم‌های مزخرف اصطلاحاً خارجی خو گرفته، جذاب باشد. اما «گذشته» به همان دلایل «جدایی نادر از سیمین»، برای جشنواره‌ها و داوران خارجی و صد البته مدیریت فرهنگی داخلی جذاب بوده و هست.

در بحث ساختار باید گفت بازی‌های خوبی ارائه می‌دهد. به خصوص کاراکتر‌های کودک که به خوبی از آن‌ها بازی گرفته شده است. همچنین طراحی صحنه و فضاسازی‌ها به ریتم و فضای فیلم می‌خورد، همچون مابقی آثار فرهادی. در بحث فیلم‌نامه، هرچند نویسنده قصد داشته تا از همان شیوه‌ها و ترفندهای فیلم‌های قبلی‌اش برای کشش و جذب فیلم استفاده کند، امّا در این‌جا آن‌چنان موفق نبوده است. طولانی بودن زمان فیلم که نشان از کپی برداری ناقص از فیلم‌های خارجی دارد، یکی از دلایل آن است.

فیلم «گذشته» از جنبه محتوایی برای اصغر فرهادی یک حرکت رو به جلو محسوب می‌شود. در «گذشته» اصغر فرهادی تکلیفش با خودش مشخص‌تر از دو فیلم قبلی‌اش است. محتوای «گذشته» نه فدای خودسانسوری شده و نه فدای خطوط قرمز. فیلم به خوبی نشان می‌دهد که بی‌مسئولیتی در هیچ کجای جهان جایی ندارد. چه این بی‌مسئولیتی، حرام اسلام باشد یا نقض قانون غرب. در هر کشوری که باشی و به هر زبانی که سخن بگویی، انسان هستی و نباید اجازه دهی که دل خداییِ تو خانه شیطان شود.